Verjaardag om nóóit te vergeten

Project1Het waren nachten die zich afspeelden in de twilightzone. Die je niemand gunt. Nachten met een patent op een trauma. Waarin de latente angst dat er iets ongrijpbaar stond te gebeuren als een klamme deken over de stad hing. In slaapkamers waar nachtrust ver weg was, werd strak geluisterd.  Naar een geluid dat collectief het bloed in aderen liet stollen.  Want het stotterende, onheilspellende, helse gedonder van een aangeschoten bommenwerper. Maar eerst vertellen dat de bombardementen op Duitsland werden opgevoerd. Overdag door de Amerikanen. En in de nacht door de Britten. Zodra de duisternis was ingevallen vlogen honderden toestellen van de RAF over de stad. Doel: het Ruhrgebied. Wat Kees senior telkens verlekkerd deed uitroepen: ‘Coba ze krijgen weer de volle laag’. Enkele uren later hoorde de stad de eskaders weer terug komen: de klus zat er op. Maar niet voor de buurt: want daar begon het  wachten: op het sinistere geluid van een aangeschoten toestel. 

Halifax
Ook in de nacht van 26 op 27 april 1943. Het was de nacht van Kees’ zijn negende verjaardag. Die hij tot op hoge leeftijd nooit meer vergeten is.  Met  dank aan die eenzame viermotorige Halifaxbommenwerper.  Aangeschoten boven Duitsland. En wanhopig vechtend om de veilige thuisbasis ‘Engeland’ te halen. Wat niet lukte.
Kees:  ‘Ik werd een dag later negen jaar. Van opwinding kon ik sowieso niet slapen. Ik, maar de hele familie hoorde dat toestel aankomen. Laag vliegend over de stad.  Dat hij in Amsterdam neer ging storten was zeker. Maar waar? Wij lagen sidderend in bed. En hoorde een onwaarschijnlijke harde explosie.
11206935_10204331354193782_8640374746317400777_nVanuit het slaapkamerraam zag ik de inktzwarte, Amsterdams hemel helemaal rood worden.’ Kees heeft het over de crash van de genoemde Halifax. Waarbij de  God der wrake echt bestond. Kees gaat uitleggen.  ‘Dat toestel kwam terecht naast het Carltonhotel op het Singel. Maar wél boven op een gebouw waar officieren van de Kriegsmarine hun club hadden. En waar ze ook de nacht door brachten. Veel moffen kwamen daarbij om. Maar wij, de familie, en de buurt waren ontsnapt aan een grote ramp. Ging dat  toestel enige seconden eerder neer dan waren wij de klos.’

Aanslag op het bevolkingsregister
3LGrseDe nacht van 27 maart 1943. Bij het bevolkingsregister, gevestigd op de Plantage Kerklaan,  lopen Duitse wachtposten plichtmatig hun rondje.  Op de oerwoudkreten vanuit Artis na is het rustig. Een stilte die even later doorbroken wordt door een heftige explosie. De verzetsgroep van Gerrit van de Veen, via de achterkant heimelijk binnengedrongen, had het bevolkingsregister opgeblazen. De boel stond flink in de hens. Doel: de persoonsregistratie te vernietigen waar de bezetter eindeloos uit kon putten. De aanslag kwam in de Montelbaanstraat als geroepen. Want daar waren grote zorgen. Over zoon Frans, in 1944 zestien jaar geworden. Oud genoeg om volgens het bevel in Duitsland te gaan werken. Kees senior had vernomen dat de persoonskaart van zijn zoon vernietigd was. Niets aan het handje dus. Geen reden om zorgen te maken. Wat niet waar was. Duitsers mét hun beruchte Gründlichkeit kennende vertrouwde de vader dat niet. Enfin, laten we Kees dat maar vertellen: ‘Het gezin was katholiek. Wij waren allemaal gedoopt in de Nicolaaskerk. En daar zat het probleem. De doopakte van Frans. Voor Duitsers makkelijk op te vragen. Pa wist het met de pastoor op een akkoordje te gooien. De laatste was bereid om de geboortedatum van Frans te veranderen. Na de oorlog brak pa dat op.
12166827_1691674404400206_1742167377_nHoe hij ook zijn best deed, niemand wilde de geboortedatum weer terug zetten naar 1928. Na de groots mogelijke moeite is hem dat uiteindelijk gelukt.’

Foto 2: Tijdens de oorlog kwamen meerdere bommenwerpers op de stad en zijn directe omgeving neer. Ook in de polders ten noorden van de stad.